Erwin Wieringa

Hadden we eindelijk emancipatie en gelijke rechten een beetje ‘op de kaart’, komt er een nieuw duveltje uit de doos: de zorg heeft het thema diversiteit & interculturalisatie nog niet lekker in de vingers. Nu is dat een kwestie van tijd natuurlijk: het tekort aan personeel is nu al zo nijpend dat we over een paar jaar allemaal afhankelijk worden van ‘import’ handen en diensten en dan zet de praktijk zich vanzelf wel. Hieronder een poging om de hedendaagse vaderlandse worsteling te duiden.

Zo’n moment om nooit te vergeten: de overwinningstoespraak van Barack Obama en het gevoel van trots, hoop en verwachting dat we toen ervoeren. Met het zinnetje, dat er voor mij zo uitsprong: “It’s the answer spoken by young and old, rich and poor, Democrat and Republican, black, white, Latino, Asian, Native American, gay, straight, disabled and not disabled .”

Voor het eerst worden door een wereldleider in een grote toespraak waarin hij de diversiteit van zijn land benoemt ook uitdrukkelijk mensen met een handicap betrokken. Ik citeer het ook in het Engels, omdat -bij mijn weten- geen enkele Nederlandse krant of andere media dit heeft opgemerkt (meestal weggelaten) of incorrect vertaald (“gezonden en invaliden”). Dat laatste, de vertekening of weglating in de Nederlandse media, is voer voor speculatie en interpretatie. Hoe komt het dat deze noviteit van minder belang wordt gevonden, of is het gewoon niet begrepen? Ik denk dat we te hier maken hebben met een “interculturalisatie probleem.”

Nog iets.

Syp Wynia schrijft in Elsevier over de explosieve toename van mensen met een handicap in Nederland. Het Sociaal Cultureel Planbureau noemt de toename “opmerkelijk,” maar Wynia toont aan dat het niet zo bijzonder is. Hij analyseert: de regelingen zijn uitgebreid en vervolgens trekt de subsidiepot automatisch nieuwe groepen aan. En waar geld is, ontstaat behoefte betoogt hij.

Ik denk dat hij gelijk heeft. Ik denk zelfs dat het nog erger is: het nieuwe geld moet besteed worden aan zorgspecialisten (“eerst maar eens een zorgzwaartemeting en een persoonlijk zorgplan opstellen”). Dat verdringt de natuurlijke maatschappelijke benadering (“wacht even, ik help je een handje”). De diagnose krijgt een zware wetenschappelijke status en benadrukt het bijzondere en schept navenante verwachtingen. Het meest wrang en karikaturaal kwam dat aan het licht bij de Rondom 10 uitzending van 28 maart met als onderwerp ‘Mogen mensen met een (licht verstandelijke) handicap kinderen krijgen. William Westveer (voorzitter belangengroep mensen met een verstandelijke handicap) was meer dan opgewassen tegen de kulretoriek van de aanwezige professionals. “Ja, dat kan jij dan wel goed gedaan hebben, William, maar anderen uit jouw doelgroep (ja, dat zeiden ze echt) laten hun kind zonder ontbijt naar school gaan.” De professional geloofde heilig de eigen indicatiestelling -gebaseerd op de eerdergenoemde oprekking van het begrip handicap- en liet er daarna standaard betuttelende frasen op los. William was beter gebekt en had helderder argumenten en het zal best zo zijn dat de Cito score ooit onder de maat is geweest, maar mij maak je niet wijs dat William ‘verstandelijk beperkt’ is. Toch stond dat steeds in witte lettertjes onder zijn naam.

Voorbeeld drie.

In mijn werk met probleemgezinnen in Amsterdam West merkte ik dat er hulpverleningsgeld (uitkeringen, rapportage, politiebegeleiding, tolkenhulp, inburgeringscursussen etc etc) genoeg was. In huis uitgenodigd werd je zelden –aan hulpverleners had men een broertje dood- en dan slechts alleen indien begeleid door twee tolken (Marokkaans/Berber). De problemen zijn groot. Armoede, werkeloosheid, buitensluiting, argwaan, ongeschikte huisvesting en eenzaamheid en de taal van de hulpverlening is ontoereikend. Laten we het erop houden dat klassieke indicatiestelling weinig verheldering biedt. Het is van alles wat en alles tegelijk. Toch lijkt het erop dat inburgering hier meer een stoomcursus hulpverleningsjargon betekent dan een introductie in de moderne Nederlandse samenleving. Hier is de Postbus 51 folder “Welke regeling is nog meer op mij van toepassing?” goed begrepen. Maar, het houdt mensen binnen en geïsoleerd, zich tekortgedaan voelend en niet beschikbaar om actief bij te dragen.

Een kleine tien jaar geleden is er een nieuwe internationale definitie van handicap gepresenteerd. Goede ondersteuning en leven in een toegankelijke omgeving bepalen voor een groot deel hoe gehandicapt iemand is. Ik denk dat die omgeving mensen in Nederland in het verleden meer dan nodig gehandicapt heeft gemaakt. Vrij naar Johan Cruijff zal ik dan maar zeggen: de niet te vermijden bezuinigingen van de komende jaren kunnen wel eens voordelig voor mensen met een handicap uitpakken. Toegang tot de arbeidsmarkt, minder afhankelijkheid van insnoerende beperkende regelingen, noodzaak tot participatie en meer gevoel voor diversiteit en interculturalisatie in de samenleving. Niet meer iedereen gelijk, maar meer waardering voor verschil.

Yes, we can!